მამა მეორეხარისხოვანი მშობელი არ არის.

თანაბარი პასუხისმგებლობა უკვე წერია კანონში

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 1197-ე მუხლი შვილების მიმართ მშობლებს თანაბარ უფლება-მოვალეობებს ანიჭებს. 1198-ე მუხლი ზრუნვისა და განვითარების პასუხისმგებლობას მშობლებს აკისრებს. კანონი მამას ბავშვის ცხოვრების არასავალდებულო დამატებად არ განიხილავს. [1]

ჩვენთვის თანასწორობა ნიშნავს რეალური ზრუნვის, უსაფრთხოების, ბავშვის აზრისა და ნებისმიერი შეზღუდვის მიზეზების შესწავლას. ეს არ გულისხმობს დროის ავტომატურად თანაბარ განაწილებას ან საფრთხის მიუხედავად კონტაქტის დაშვებას. ძალადობის შესახებ განმცხადებელს უნდა მოუსმინონ; მეორე მშობელს შესაბამისი მტკიცებულების წარდგენის საშუალება უნდა ჰქონდეს. ბავშვს კი მთელი პროცესის განმავლობაში საკუთარი, დამოუკიდებელი ხმა სჭირდება.

რას გვაკითხებს ეს საქმე

განხილული სარჩელი აღწერს მამის ხანგრძლივ ზრუნვას, სააგენტოს თავდაპირველ დადებით შეფასებებსა და შემდგომ პოზიციას, რომელიც, მოსარჩელის თქმით, სათანადოდ არ იყო ახსნილი. იგი ასევე მიუთითებს განათლებასა და ჯანმრთელობაზე უპასუხოდ დარჩენილ შეშფოთებაზე. ეს ჩანაწერებით შესამოწმებელი საკითხებია — არა ერთი ოჯახის მაგალითით ეროვნული მასშტაბის ტენდენციის მტკიცება. [2]

პრაქტიკული კითხვები ისედაც მკაცრია: ორივე მშობლის ქცევა ერთი კრიტერიუმით შეაფასეს? გაფრთხილება მისი ავტორის გამო ხომ არ უგულებელყვეს? ბრალდებების გარდა უსაფრთხო ზრუნვაც ასახეს? ბავშვის სიტყვები დამოუკიდებლად მოიპოვეს? გაუქმებული ღონისძიების შემდეგ ახალი შეფასება ჩატარდა თუ მდგომარეობა უბრალოდ უცვლელი დარჩა?

ევროპული უფლებები მამებსაც იცავს

ECHR-ის მე-8 მუხლი პირად და ოჯახურ ცხოვრებას იცავს, მე-14 კი კონვენციური უფლებებით სარგებლობისას დისკრიმინაციას კრძალავს. საქმეში Zaunegger v. Germany ევროპულმა სასამართლომ დაუქორწინებელ მამასთან დაკავშირებულ წესებში დაუსაბუთებელი დისკრიმინაცია დაადგინა. საქმე ინდივიდუალურ სასამართლო შეფასებაზე წვდომას ეხებოდა და არა მშობლის სასარგებლოდ ავტომატურ გადაწყვეტილებას. [3] [4]

ამ სტანდარტებით საქართველოში სქესზე დაფუძნებული ვარაუდების შემოწმებას მოვითხოვთ. შესაფასებელია გადაწყვეტილება და მისი დასაბუთება: დედებსა თუ მამებზე ზოგადი წარმოდგენა ბავშვის კონკრეტული მდგომარეობის შესწავლას ვერ ჩაანაცვლებს.

ვინ ამზადებს გადაწყვეტილების მიმღებ პირებს?

საჯარო უწყებებმა და მათ პროფესიულ მომზადებაში მონაწილე ორგანიზაციებმა უნდა გამოაქვეყნონ სახელმძღვანელოები, რომლებსაც იყენებენ. ევროპული დაფინანსება ან უფლებების დაცვის მისია თავისთავად ვერ ადასტურებს პრაქტიკის ხარისხს; არც დარღვევის მტკიცებულებაა. შესამოწმებელია თავად მითითებების შინაარსი და ის, თუ როგორ აისახება ისინი კონკრეტულ გადაწყვეტილებებზე.

ვთავაზობთ იმ სახელმძღვანელოების ღია განხილვას, რომლებსაც უწყებები რეალურად იყენებენ: ვინ დაწერა, რა კვლევას ეყრდნობა, ვინ დაამტკიცა და ხომ არ ქმნის მშობლის სქესის მიხედვით სანდოობის განსხვავებულ ვარაუდს. კონკრეტული საზიანო ტექსტის ან პრაქტიკის შემთხვევაში მას დავასახელებთ და შეცვლას მოვითხოვთ. ეს სახელმწიფო და არასახელმწიფო მონაწილეებს თანაბრად ეხება.

ქმედითი აუდიტი მსგავს საქმეებს უნდა ადარებდეს, შეზღუდვის მიზეზებს აღრიცხავდეს და წარმომადგენლობაზე, შეფასებასა და დახმარებაზე წვდომას სწავლობდეს. შეჯამებული მონაცემები მშობლის სქესს, ზრუნვის ისტორიასა და დოკუმენტირებულ რისკებს ბავშვის იდენტიფიცირების გარეშე უნდა განასხვავებდეს. მხოლოდ იმის დათვლა, ვისთან განისაზღვრა საცხოვრებელი ადგილი, გადაწყვეტილების დასაბუთებულობას ვერ გვიჩვენებს.

რა იცვლება ბავშვისთვის?

ჩვენი მიზანი დედებისთვის უპირატესობის მამებისთვის უპირატესობით ჩანაცვლება არ არის. გვინდა, ბავშვმა უსაფრთხო ზრუნვა უწყების სტერეოტიპის გამო არ დაკარგოს. მამის მტკიცებულებასა და დახმარების მოთხოვნას ისეთივე შინაარსობრივი პასუხი უნდა გაეცეს, როგორიც დედისას. ძალადობაზე განცხადებაც მისი შინაარსით უნდა შეფასდეს და დავის ტაქტიკად ავტომატურად არ გამოცხადდეს.

ვითხოვთ დასაბუთებულ გადაწყვეტილებებს, დროებითი შეზღუდვების რეალურ გადახედვას, არსებული უსაფრთხო ზრუნვის აღიარებასა და შესაბამის შემთხვევაში ურთიერთობების აღდგენის პროფესიულ მხარდაჭერას. სადაც კონტაქტი საფრთხის შემცველია, დაცვა ქმედითი უნდა იყოს. სადაც ჩამოშორებას სათანადო საფუძველი არ აქვს, იგი მხოლოდ საქმის ხანგრძლივობის გამო არ უნდა გაგრძელდეს.